Mashimo meusi ya ukubwa wote hurusha miale kwa kasi ileile ya kula

Mashimo meusi ya ukubwa tofauti sana yanaonekana kuanza kurusha miale yao katika hatua ileile ya kula, kwa mujibu wa utafiti katika jarida la Nature Astronomy. Kazi hiyo iliongozwa na Andrew Mummery wa Institute for Advanced Study huko Princeton, Marekani, na Adelle Goodwin wa Chuo Kikuu cha Curtin huko Australia Magharibi. Taasisi hiyo ilitangaza matokeo tarehe 17 Septemba 2026.

Mwale ni mkondo mwembamba wa mada na nishati ambao baadhi ya mashimo meusi hurusha angani. Timu hiyo ilichunguza matukio yanayoitwa tidal disruption events. Hutokea nyota inapopita karibu sana na shimo jeusi kubwa na mvuto wake kuirarua nyota hiyo. Kisha shimo jeusi hula gesi ya nyota hiyo. Watafiti waliangalia matukio 20 ya aina hiyo na kubaki na 10 yenye data bora zaidi, wakitumia uchunguzi wa mwanga wa kawaida, ultraviolet, X-ray na redio kutoka darubini katika mabara kadhaa na angani.

Waligundua nyakati mbili ambapo miale inaweza kutokea. Ya kwanza ni muda mfupi baada ya nyota kuraruliwa, wakati shimo jeusi linakula kwa kasi sana. Ya pili ni mamia hadi maelfu ya siku baadaye, kasi ya kula inaposhuka hadi takriban 2% ya Eddington limit. Kikomo hiki ni hatua ambapo msukumo wa mwanga kutoka kwa gesi yenye joto unalingana na mvuto, na wanaastronomia hukitumia kupima jinsi shimo jeusi linavyokula kwa kasi.

Kiwango hichohicho cha 2% kilikuwa tayari kinajulikana kuwasha miale katika mashimo meusi madogo kwenye galaksi yetu, yenye uzito wa takriban mara 10 ya Jua. Matokeo mapya yanaashiria kwamba kanuni hiyo hiyo inafanya kazi pia kwa mashimo meusi yaliyo mazito mara mamilioni.

Utafiti huo unategemea sampuli ndogo ya matukio 10, kwa sababu matukio haya ya kuraruliwa kwa nyota ni nadra. Watafiti walisema kanuni hiyo inaweza kuwasaidia wanaastronomia kutabiri ni lini mwale uliochelewa utatokea, na kupanga vizuri muda wa kutumia darubini. Hili linaweza kusaidia darubini ya redio ya Square Kilometre Array, inayotarajiwa kuanza kukusanya data za kisayansi mwaka 2028.